Autor: Dorota

Szlachetny smak ryby o mętnych oczach

Tradycyjna, polska ryba wigilijna? Każdy z pewnością odpowie, że karp. Tymczasem to sandacz królował na staropolskich, świątecznych stołach. Ryba inna niż wszystkie ze względu na mętne oczy, osobom niezorientowanym może się kojarzyć z niezbyt świeżym rybim mięsem.

Drapieżnik słodkich, mętnych wód

Sandacz jest drapieżnikiem. Podobny jest do nieco do okonia, lecz jest dużo większy. Może osiągnąć wielkość nawet 1 metra i ważyć 15 kg. Jest drapieżnikiem, żywi się płociami, uklejami, małymi uklejami. Sandacze nie pogardzą nawet małymi żabami.

Sandacze można spotkać tam, gdzie dno bywa muliste i mętne, więc również w wolnopłynących rzekach, w których są glony i dno jest zarośnięte. W przybrzeżnych wodach Bałtyku można również spotkać sandacze, lecz tylko w zatokach, gdzie fale są stosunkowo niewielkie i woda zamącona.

Zupełnie nieznane są sandacze w Europie Zachodniej

Ten rybi drapieżnik najczęściej występuje na Warmii, w rzece Łynie, we wszystkich stojących, mulistych i zarośniętych zakolach jezior.  Ponieważ sandacz jest drapieżnikiem, najłatwiej go złowić na rybią przynętę. Najlepiej w nocy, ponieważ to ulubiona pora zerowania tej niezwykłej ryby.

Dziś sandacza w naturze trudno spotkać, częściej jest hodowany w stawach rybnych, przy spełnieniu wymagań

Postna ryba w dawnej Polsce

Karp jako “tradycyjna ryba świąteczna” został rozpowszechniony w czasach PRLu, wcześniej był prawie nieznany. Tymczasem na stołach w dawnej Polsce tradycyjnie przygotowywano sandacze i szczupaki. Potrawy z tych ryb jadano w święta, szczególnie Bożego Narodzenia, ale również jako dania we wszelkie inne dni postne.

Delikatny smak i łatwość przygotowywania

Sandacz ma delikatne, jasne, lekko różowe mięso, kruche i lekko tłuste. Zawiera kwasy omega 3 i omega 6, witaminy E i A oraz bardzo dużo łatwo przyswajalnego białka, stąd wskazany dla osób na diecie. Cenione za niezwykle łagodny, maślany, rozpływający się w ustach smak. Dodatkowo, sandacze mają stosunkowo mało ości i procentowo dużo mięsa. Są więc łatwe do przygotowania, co szczególnie cenią kucharze.

Jak przygotować sandacza?

W staropolskiej kuchni przepisy rybne (głównie ze szczupaka i sandacza) zajmowały trzecią część wszystkich dań. Sandacza przygotowywano na wiele sposobów.  Można więc znaleźć na wymyślne dziś, choć w dawnych czasach dosyć popularne dania z sandacza duszonego z rakami w śmietanie, sandacze wędzone oraz pieczone w pieprzu i rodzynkach.

Żeby móc delektować się niezwykłym smakiem tej szlachetnej ryby, można go upiec w folii piekarniku z niewielkim dodatkiem wiórków maślanych. Po wyjęciu wystarczy lekko posolić i skropić cytryną. Smakuje wyśmienicie z podpieczonymi ziemniakami i brokułami z wody. Niczego więcej nie trzeba, by poczuć przysłowiowe “niebo w gębie”.

Jedzenie zdjęcie utworzone przez KamranAydinov - pl.freepik.com

Które polskie ryby warto jeść?

Polska na swoim terytorium posiada wiele jezior, stawów i rzek, a do tego dostęp do morza. W polskich akwenach mamy wiele gatunków ryb o smacznym i zdrowym mięsie, o których często zapominamy. Zanim kupimy gatunki poławiane w północnych morzach czy w oceanach, warto zwrócić uwagę na kilka rodzimych gatunków, które świetnie nadają do przyrządzania w tradycyjnej kuchni.

Ryby morskie

W Bałtyku jest wiele gatunków ryb, które cieszą się popularnością ze względu na swój smak. Należy do nich niezwykle popularny dorsz, flądra, turbot, sieja czy śledź. Podczas pobytu nad morzem warto wybierać te rodzime gatunki, które bez problemu znajdziemy w smażalniach. Można mieć pewność, że są świeże, a nie mrożone. Ze spożyciem ryb bałtyckich trzeba jednak uważać. Morze jest mocno zanieczyszczone, dlatego w mięsie ryb kumulowane są metale ciężkie. Rodzime gatunki można spożywać 1 raz w tygodniu.

Ryby słodkowodne

Miłośnicy ryb mogą znacznie częściej sięgać po rodzime gatunki słodkowodne – popularnością cieszy się nie tylko karp i pstrąg, ale również sandacz, szczupak czy okoń. Warto wybierać gatunki pochodzące ze sprawdzonych hodowli lub poławiane w czystych akwenach.

Sandacz to jedna z najsmaczniejszych polskich ryb o zwartym, białym mięsie. Jest lekkostrawny, niskokaloryczny i posiada dużą zawartość białka w mięsie.

– Szczupak polecany jest dla kobiet w ciąży, ponieważ zawiera kwas foliowy, niską zawartość tłuszczu, kwasy omega-3. Można w nim znaleźć wiele witamin – szczególnie witaminę D oraz witaminy z grupy B.

Pstrąg jest bardzo bogaty w potas oraz w witaminę B12. Pstrągi preferują rzeki lub hodowle, w których przebywają w czystej wodzie, dlatego też nie kumulują toksyn i metali ciężkich.

– Karp może gościć na naszych stołach nie tylko w Święta Bożego Narodzenia. Zawiera bowiem cenne kwasy omega-3 i omega-6, wapń, fosfor, potas czy żelazo, korzystnie wpływając na funkcjonowanie organizmu.

Jak często jeść ryby?

Ryby stanowią istotny element zdrowej diety – powinny spożywać je zarówno osoby dorosłe, jak i dzieci. O regularnym spożyciu ryb w szczególności powinny pamiętać kobiety w ciąży. Jak często jeść ryby? Jeśli pochodzą one ze sprawdzonego źródła to lekarze zalecają 100-gramów ryby 2-3 razy w tygodniu. Niestety, wielu Polaków je ryby rzadziej niż 1 raz w tygodniu – jest to zbyt mała dawka cennych składników odżywczych, które znajdują się w mięsie ryb. Kolejnym problemem jest kupowanie przez Polaków ryb o niskiej jakości, głównie poławianych lub hodowanych poza granicami naszego kraju.

Morze zdjęcie utworzone przez timolina - pl.freepik.com

Sandacz – ryba, która powinna gościć na naszych stołach

Polskie ryby słodkowodne nie są tak popularne, jak gatunki morskie. W sprzedaży można znaleźć głównie karpie i pstrągi, a jednak w polskich rzekach i jeziorach można znaleźć setki smacznych i zdrowych gatunków. Warto poznać jeden z nieco zapomnianych gatunków, który powinien znaleźć się na naszych stołach nie tylko od święta.

Sandacz – występowanie

Sandacz to drapieżna ryba słodkowodna, która gościła na polskich stołach już od wieków (https://ranozebrano.pl/product-1069-sandacz-filet-ok-250g). Ogromną popularnością cieszyła się do czasów rozbiorów, kiedy to dania z sandacza zachwycały cudzoziemców. Dziś ryba ta jest nieco zapomniana i niedoceniana, mimo iż ma delikatny, maślany smak. Sandacz jest stosunkowo trudny do złowienia, dlatego też jego cena jest wysoka, a dania z tej ryby są serwowane w najlepszych restauracjach. Sandacza można spotkać w dużych rzekach o spokojnym nurcie, jeziorach ze żwirowym dnem oraz zatokach Morza Bałtyckiego. Ryba lubi mętną, głęboką wodę, dlatego też łowieniem sandaczy zajmują się doświadczeniu wędkarze. Na połów sandacza należy wybierać się w nocy, kiedy ryba rusza na żer. Dorodne sandacze osiągają około 1 metr długości oraz wagę 5-15 kilogramów.

Właściwości ryby

Sandacz jest uznawany za jedną z najszlachetniejszych ryb słodkowodnych, które występują w Polsce. Posiada białe, zwarte mięso o maślanym aromacie. Sandacz z racji swojej diety oraz warunków życia wykazuje wiele właściwości prozdrowotnych. Mięso sandacza jest bogate w selen, witaminę B12, witaminę D. W 100 gramach mięsa znajduje się zaledwie 1,2 grama tłuszczu oraz niewielka ilość cholesterolu. Sandacz jest lekkostrawny i nie ma tendencji do kumulowania metali ciężkich, w tym rtęci w mięsie – z tego powodu mogą go bezpiecznie spożywać kobiety ciężarne i dzieci.

Jak można przyrządzić sandacza?

Przepisy na sandacza to klasyka polskiej kuchni – warto sięgać po staropolskie receptury, bazujące na naturalnych składnikach. Sandacz ma bardzo delikatne mięso, dlatego też nie wymaga zbyt dużej ilości przypraw i dodatków, które zabiją smak ryby.

Sandacz smażony na czosnkowym maśle

  • filet z sandacza
  • mąka
  • sok z cytryny
  • pół kostki masła
  • 2 ząbki czosnku
  • sól, pieprz.

Gotowanie należy rozpocząć od przygotowania masła czosnkowego – czosnek przeciśnięty przez praskę należy dodać do masła z dodatkiem soli. Filet z sandacza należy oprószyć solą i pieprzem oraz skropić sokiem z cytryny. Filety powinny być obtoczone wyłącznie w mące. Tak przygotowaną rybę należy smażyć na rozgrzanym maśle klarowanym przez około 3-5 minut z każdej strony. Sandacza można podawać z pieczonymi ziemniaczkami lub frytkami.

Jedzenie zdjęcie utworzone przez freepik - pl.freepik.com